محمدرضا زنوزی مطلق؛ از رانت دولت احمدی‌نژاد و «هدیه» سپاه تا میز پزشکیان | گزارش تحقیقی
زنوزی مطلق چطور با هر دولتی نزدیک ماند؟ از منابع ارزی دوره احمدی‌نژاد و بازداشت ۱۳۹۱ تا «هدیه» سپاه، میز پزشکیان و تحریم آتا توسط آمریکا.
در ایران کمتر ثروتی به این اندازه سریع و این اندازه نزدیک به قدرت ساخته شده است. محمدرضا زنوزی مطلق امروز با هواپیمایی آتا، هلدینگ دریک و باشگاه تراکتور شناخته می‌شود؛ اما پرونده‌ای که رسانه‌های داخلی طی پانزده سال گشوده‌اند، تصویر دیگری نشان می‌دهد: ثروتی که با وام‌های بانکی کلان و منابع دولتی ساخته شد و صاحبش، دولت‌ها عوض شدند اما او همیشه کنار میز قدرت ماند؛ از احمدی‌نژاد اصولگرا تا سپاه و تا پزشکیانِ مورد حمایت اصلاح‌طلبان. و حالا، شرکت هواپیمایی‌اش در فهرست تحریم‌های خزانه‌داری آمریکاست.
از سیم خاردار تا «مرد ۱۲ هزار میلیاردی»
زنوزی متولد ۱۳۴۶ و اهل زنوز مرند است. کار را با برادرانش از ساخت سیم خاردار و تور فلزی شروع کرد و به سوله و تانکر رسید. جهش اصلی اما در دهه ۸۰ رخ داد؛ دهه‌ای که در آن فاصله یک تولیدکننده متوسط تا مالک بانک و هواپیمایی، نه با بهره‌وری، که با دسترسی پر می‌شد.
در مهر ۱۳۹۰، هم‌زمان با افشای اختلاس سه‌هزار میلیاردی، مشرق‌نیوز او را «مرد ۱۲ هزار میلیارد تومانی» نامید. در همان مقطع گزارش شد حدود ۳۰ درصد سهام بانک گردشگری، بخش بزرگی از سهام بانک سامان، سهامی از ایران‌خودرو تبریز و هواپیمایی آتا در اختیار اوست.
دولت احمدی‌نژاد: سهمیه فولاد، منابع ارزی و وام‌های کلان
سایت انتخاب در ۱۳۹۰ نوشت زنوزی با «مشاوره و رانت» یک مجری مشهور صداوسیما و با اخذ وام‌های کلان بانکی وارد بورس، فولاد، خودرو و معدن شد، و رسانه‌ها تصاویرش را کنار محمود احمدی‌نژاد منتشر کردند با این ادعا که راحت‌تر از برخی وزرا به رئیس‌جمهور دسترسی دارد. روزنامه شرق شواهد این نزدیکی را فهرست کرد:
- «یار غار» احمدی‌نژاد: امیر عابدینی او را نزدیک به احمدی‌نژاد و فعال در ستاد تبلیغاتی او توصیف کرد.
- سهمیه فولاد: قدس‌آنلاین در ۱۳۹۰ از نامه‌ای درباره سهمیه ماهانه ۶۵ هزار تن شمش فولاد خوزستان برای او خبر داد.
- ۱۵ هزار میلیارد تومان منابع ارزی: بازتاب در ۱۳۹۱ گزارش داد احمدی‌نژاد دستور اختصاص این رقم از منابع ارزی را به او صادر کرده است.
- پژوی احمدی‌نژاد: در مزایده ۱۳۸۹ خودروی احمدی‌نژاد به بیش از ۲.۵ میلیارد تومان فروخته شد و نام زنوزی به‌عنوان خریدار مطرح شد؛ او این را تکذیب کرد.
سهمیه مواد اولیه ارزان، ارز دولتی و تسهیلات بانکی بی‌پشتوانه، سه ستون کلاسیک اقتصاد رانتی ایران‌اند. پرونده زنوزی، به روایت این گزارش‌ها، هر سه را در خود دارد.
ابربدهکار بانکی و بازداشت ۱۳۹۱
تابناک او را «یکی از بزرگ‌ترین بدهکاران بانکی کشور» خواند. حمید رسایی، نماینده وقت مجلس، بدهی او به بانک‌ها را حدود ۱۲۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد؛ در حالی که خودش سهامدار عمده دو بانک بود. همان الگویی که بعدها در فروپاشی بانک‌های خصوصی دیده شد: سهامدار بانک، بزرگ‌ترین وام‌گیرنده همان شبکه.
در ۱۳۹۱ گزارش شد زنوزی بازداشت و پس از پرداخت ۱۳۸۰ میلیارد تومان با وثیقه آزاد شده است. به گزارش شرق، سخنگوی قوه قضاییه بازداشت را تأیید و علت را «مسائل مالی» اعلام کرد. زنوزی بازداشت را رد می‌کند و خواست او را با متهمان پرونده‌های فساد مقایسه نکنند. پرونده هرگز به‌طور شفاف به افکار عمومی گزارش نشد.
سپاه: تراکتور، «هدیه» به یک «انقلابی»
روایت رسمی خرید تراکتور در خرداد ۱۳۹۷ ساده بود: سرمایه‌داری تبریزی صد درصد سهام باشگاه بدهکار را خرید. اما در مهر ۱۴۰۵، نادر قاضی‌پور، نماینده پیشین ارومیه، روایت دیگری را علنی کرد. به گزارش ایران اینترنشنال و خبرورزشی، او گفت سپاه عاشورا که از هزینه‌های باشگاه خسته شده بود، تراکتور را به واسطه او به زنوزی «هدیه» داد. به گفته او، سردار خرم، فرمانده وقت سپاه عاشورا، ساعت یک بامداد خواستار واگذاری شد و قاضی‌پور به زنوزی گفت باشگاه را «به‌خاطر نظام و انقلاب» بگیرد تا «در دست انقلابیون» بماند.
زنوزی تاکنون این ادعا را به‌طور مشخص رد نکرده است. اگر درست باشد، پرهوادارترین باشگاه آذربایجان نه در یک معامله بازار، که در یک تصمیم شبانه نهاد نظامی به فردی منتقل شد که «انقلابی» شناخته می‌شد.
دولت پزشکیان: همشهری، میز بانک مرکزی و مراسم خانوادگی
با روی کار آمدن مسعود پزشکیان، تبریزی و نماینده سابق همین شهر، زنوزی باز هم کنار دولت دیده شد؛ این بار دولتی با حمایت اصلاح‌طلبان:
- جلسه بانک مرکزی: حضور زنوزی در جلسه پزشکیان در بانک مرکزی، واکنش رسانه‌ها را برانگیخت. تابناک و فرارو با تیتر «روابط قابل تأمل زنوزی-پزشکیان؛ مالک تراکتور در جلسه مهم دولت چه می‌کرد؟» و اقتصادنیوز با گزارشی از واکنش‌ها به این حضور پرداختند. پرسش روشن است: ابربدهکار سابق شبکه بانکی، در جلسه دولت با بانک مرکزی چه نقشی داشت؟
- مراسم همسر زنوزی: تابناک با انتشار عکس گزارش داد مسعود پزشکیان در مراسم همسر زنوزی حضور یافت.
- اتهام فردوسی‌پور: تابناک از طرح اتهامی از سوی عادل فردوسی‌پور علیه پزشکیان، پسرش و زنوزی خبر داد.
با این حال، زنوزی در مهر ۱۴۰۵ به‌خاطر پرواز دولتی استقلال به پزشکیان انتقاد کرد (ورزش سه). نزدیکی، به معنای اطاعت نیست؛ اما الگوی حضور همیشگی او در نزدیکی دولت‌ها، با هر گرایشی، تغییر نکرده است.
تحریم آمریکا: آتا در فهرست خزانه‌داری
در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۷ شهریور ۱۴۰۵)، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) در اقدامی گسترده، تمام شرکت‌های هواپیمایی فعال ایرانی را که پیش‌تر تحریم نشده بودند تحریم کرد. نام «Ata Airlines Company» در فهرست ۲۷ ایرلاین تحریم‌شده آمده است. مبنای حقوقی این تحریم، فرمان اجرایی ۱۳۹۰۲ و «فعالیت در بخش هوانوردی اقتصاد ایران» اعلام شده است. خزانه‌داری در همین بیانیه نوشته سپاه از ایرلاین‌هایی مانند ماهان برای تهیه و انتقال سلاح و جابه‌جایی نیرو استفاده کرده است؛ هرچند در این بیانیه اتهام مشخصی درباره عملکرد خود آتا مطرح نشده و نام شخص زنوزی هم در آن نیامده است.
پیامد عملی روشن است: هواپیماهای آتا اکنون از دسترسی به قطعات، خدمات و بازارهای بین‌المللی محروم‌اند و هر طرف خارجی که با این شرکت معامله کند، در معرض تحریم ثانویه قرار می‌گیرد.
مالک پرحاشیه: پول، اتهام و تهدید
- کی‌روش: به گزارش خبرگزاری دانشجو، او گفت ۶۰۰ هزار یورو به شرط رسانه‌ای نشدن به کی‌روش داده و فدراسیون از او شکایت کرد؛ پاسخش: «من گرگ باران‌دیده‌ام.»
- ایجنت‌ها و وزارت ورزش: سعادتی را به «به آتش کشیدن فوتبال» متهم کرد (ایران اینترنشنال، ۱۴۰۴) و فرزند وزیر سابق ورزش به‌خاطر اتهامات او شکایت کرد (همشهری، دی ۱۴۰۴).
- دستمزد بازیکنان (مهر ۱۴۰۵): بیرانوند گفت بازیکنان فقط حدود ۷ درصد قراردادشان را گرفته‌اند. باشگاه او را کنار گذاشت و زنوزی وعده ۱۰ درصد دیگر داد؛ مالکی با ادعای ثروت هزاران میلیاردی، بازیکنانش را با یک‌دهم قرارداد نگه داشته است.
تراکتور در دوره او برای نخستین بار قهرمان لیگ برتر شد (۲۰۲۵). اما آفتاب‌نیوز نوشت پروژه‌های درآمدزای وعده‌داده‌شده هیچ‌گاه کلید نخورد. پروژه ۲۵ هزار میلیاردی «آتا سنتر» با وعده ۵۰ هزار شغل نیز، بیش از یک دهه بعد، گزارش مستقلی از تحقق ندارد.
تحلیل: سرمایه‌دار همه دولت‌ها
کنار هم گذاشتن این پرونده یک الگو را نشان می‌دهد: جهش ثروت در دولت اصولگرای احمدی‌نژاد با سهمیه و ارز دولتی؛ وام‌های کلان از بانک‌هایی که خودش در آن‌ها سهم داشت؛ بازداشت مالی بی‌سرانجام؛ دریافت یک باشگاه مردمی از دست سپاه با برچسب «انقلابی»؛ حضور در جلسه بانک مرکزی دولت پزشکیان؛ و سرانجام قرار گرفتن هواپیمایی‌اش در فهرست تحریم آمریکا. گرایش دولت‌ها تغییر کرد، اما جایگاه او کنار قدرت تغییر نکرد. زنوزی خود را کارآفرینی می‌داند که سرمایه‌اش را صرف اشتغال کرده است؛ اما مسیری که اسناد عمومی ترسیم می‌کنند، مسیر بازار آزاد نیست، مسیر نزدیکی به قدرت است. سؤال اصلی همچنان بی‌پاسخ است: این ثروت دقیقاً از کجا آمد و چه کسی هزینه آن را پرداخت؟
پرسش‌های متداول
محمدرضا زنوزی مطلق کیست؟
سرمایه‌دار متولد ۱۳۴۶ از مرند، مالک هواپیمایی آتا، هلدینگ دریک و باشگاه تراکتور.
آیا زنوزی از رانت دولتی استفاده کرده است؟
شرق، انتخاب و بازتاب از سهمیه فولاد، دستور اختصاص ۱۵ هزار میلیارد تومان منابع ارزی و وام‌های کلان بانکی برای او در دوره احمدی‌نژاد گزارش داده‌اند؛ او اتهام فساد را رد می‌کند.
آیا هواپیمایی آتا تحریم است؟
بله؛ خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ «Ata Airlines Company» را همراه با دیگر ایرلاین‌های ایرانی تحریم کرد.
رابطه زنوزی و پزشکیان چیست؟
هر دو تبریزی‌اند؛ زنوزی در جلسه پزشکیان در بانک مرکزی حضور داشت و پزشکیان در مراسم همسر زنوزی شرکت کرد.
تراکتور چگونه به زنوزی رسید؟
رسماً با خرید صد درصد سهام در خرداد ۱۳۹۷؛ اما نادر قاضی‌پور در مهر ۱۴۰۵ گفت سپاه عاشورا باشگاه را به او «هدیه» داد.
منابع
- U.S. Treasury – Treasury Grounds Iranian Airlines (8 Sept 2026)
- OFAC – Iran-related Designations, 2026-09-08
- شرق (بازنشر بیتوته) – یار غار احمدی‌نژاد
- ایران اینترنشنال – قاضی‌پور: سپاه تراکتور را به زنوزی هدیه کرد
- خبرورزشی – تراکتور را من هدیه دادم به زنوزی
- تابناک – روابط قابل تأمل زنوزی-پزشکیان
- فرارو – مالک تراکتور در جلسه مهم دولت چه می‌کرد؟
- تابناک – پزشکیان در مراسم همسر زنوزی
- تابناک – اتهام فردوسی‌پور به پزشکیان، پسرش و زنوزی
- ورزش سه – انتقاد زنوزی از پزشکیان
- انتخاب – مرد ۱۲ هزار میلیاردی کیست
- تابناک – یکی از بزرگ‌ترین بدهکاران بانکی
- آفتاب‌نیوز – ماجراهای زنوزی
- خبرگزاری دانشجو – پرداخت به کی‌روش
- نمناک – ماجرای بیرانوند
این گزارش بر پایه منابع عمومی تا مهر ۱۴۰۵ تهیه شده است. حق پاسخ برای آقای زنوزی محفوظ است.
persianstudygram
Hello, I am Kiana! I believe that creativity requires courage. My designs are generally Junk Journal and Creative Journal. About Persian Studygram I am a passionate supporter of art and creativity and believe that courage is necessary for artistic expression.I love working with sticky note pads, scrapbook papers, note pads and stickers to create exciting pieces. In addition, I am known as "the first Iranian Junk journalist" with the brand Persian Studigram.